Tham vấn công chúng- Kênh thông tin để xây dựng chính sách, pháp luật

31/07/2014

Tham vấn công chúng là hoạt động nhằm tạo điều kiện cho người dân chia sẻ ý kiến của mình vào những vấn đề quốc sách, dân sinh và được các bên liên quan trực tiếp lắng nghe, chọn lọc, tiếp thu; tham vấn ý kiến nhân dân là công cụ quan trọng giúp Đoàn Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) và đại biểu Quốc hội tỉnh có căn cứ, thông tin quan trọng, sát thực phục vụ cho hoạt động quyết định các chính sách và giám sát việc thực thi các chính sách.

Tham vấn công chúng vào các chính sách và dự án luật đã được thực hiện ở Việt Nam từ những năm 80 dưới hình thức lấy ý kiến công chúng vào Hiến pháp và các dự án luật, pháp lệnh, vào những vấn đề có quan hệ tới lợi ích rộng rãi của nhân dân. Tham vấn công chúng cũng đã được quy định trong Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi năm 2008, có hiệu lực năm 2009. Tham vấn công chúng có thể hiểu là hành động có chủ đích của cơ quan ban hành chính sách nhằm thông báo, hỏi, lắng nghe, trao đổi, thảo luận với những người, những đối tượng chịu ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp bởi một quyết định, giải pháp nào đó, những người, những đối tượng có liên quan, có quan tâm đến chính sách, giải pháp đó. Thông qua việc tham vấn ý kiến, mọi người có cơ hội bày tỏ quan điểm, ý kiến của mình, tạo điều kiện để cơ quan ban hành luật, chính sách (cụ thể ở đây là Quốc hội) xem xét, chỉnh sửa và hoàn thiện nội dung trước khi ban hành hoặc quyết định sửa đổi chính sách, pháp luật.

Trên thực tế tham vấn công chúng đã được coi là một hoạt động thường xuyên của cơ quan dân cử và đại biểu dân cử để làm tốt hơn các nhiệm vụ lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước. Các đối tượng tham vấn thường được Đoàn Đại biểu Quốc hội lựa chọn là bất kỳ bên nào có quyền lợi chịu ảnh hưởng hoặc liên quan đến quyết định sẽ được đưa ra và không phải là bên ra quyết định. Đó là những người chịu tác động trực tiếp và gián tiếp từ quyết sách đã hoặc có thể sẽ được đưa ra; những người hưởng lợi trực tiếp và những người có quyền, lợi ích liên quan; những người bảo vệ quyền lợi và những người am hiểu sâu về lĩnh vực đó; những người cung cấp dịch vụ có liên quan; những người chịu trách nhiệm quản lý, thực hiện chính sách đó. Các nội dung tham vấn thường bao gồm: các vấn đề về lợi ích của các nhóm đối tượng nói trên; các vấn đề chính sách chung; các nhóm nội dung lớn liên quan đến các chính sách trong các dự thảo; các vấn đề chuyên môn sâu. Cũng có thể phân loại các nội dung tham vấn thành các loại vấn đề về hiện trạng, nguyên nhân và giải pháp. Các hình thức tham vấn công chúng cũng có thể rất đa dạng. Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2008 chỉ quy định một số hình thức lấy ý kiến nhân dân vào các dự án luật, pháp lệnh. Tuy nhiên, từ thực tiễn hoạt động của các cơ quan dân cử, nhất của Đoàn ĐBQH tỉnh trong những năm gần đây có thể thấy, tham vấn công chúng thường được thực hiện bằng một số hình thức như: lồng ghép tham vấn vào một số hoạt động giữ mối liên hệ với cử tri; các hội nghị tham vấn trên địa bàn rộng; thảo luận nhóm nhỏ theo trọng tâm; họp các hộ dân thuộc một khu dân cư; khảo sát thực địa, thị sát; phỏng vấn sâu từng cá nhân; tiếp nhận ý kiến qua báo chí, internet, các phương tiện liên lạc khác; hội thảo, tọa đàm với các nhóm đối tượng hẹp như các chuyên gia, các nhà khoa học; điều tra dư luận xã hội...

Có thể nhận thấy rằng, do chủ thể, đối tượng, phạm vi, hình thức và các nội dung tham vấn công chúng rất rộng và trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội nên hoạt động tham vấn công chúng đóng một vai  trò vô cùng quan trọng; thông qua tham vấn, Quốc hội mà cụ thể ở đây là Đoàn ĐBQH tỉnh có thông tin trung thực, khách quan, nhiều chiều, chuyên sâu, phục vụ cho công tác lập pháp và giám sát, là các chức năng, nhiệm vụ cơ bản của Quốc hội, góp phần nâng cao tính khả thi của luật và các chính sách, pháp luật; góp phần không nhỏ nâng cao hiệu quả hoạt động của từng ĐBQH, của Đoàn ĐBQH và hiệu quả hoạt động của Quốc hội nói chung. Đồng thời, tham vấn công chúng quan trọng không chỉ đối với các cơ quan công quyền, cơ quan lập pháp mà còn có ý nghĩa thiết thực đối với người dân. Những cách thức tham vấn phù hợp sẽ giúp người dân có thêm cơ hội tham gia vào quá trình hoạch định chính sách một cách thiết thực, góp phần để người dân thực hiện pháp luật tốt hơn khi chính sách, pháp luật được ban hành.

Thời gian qua, các hoạt động tham vấn của Đoàn ĐBQH tỉnh đã được tổ chức khá thường xuyên, hiệu quả, cung cấp thông tin trung thực, khách quan, đa chiều phục vụ cho các ĐBQH. Gần đây nhất ngày 18/7/2014 Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội phối hợp với Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, Bảo hiểm xã hội Việt Nam và Đoàn ĐBQH khóa XIII tỉnh tổ chức Hội thảo tham vấn về dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi).Đối tượng tham vấn gồm  lãnh đạo một số sở, ban, ngành, đoàn thể và đại diện 21 doanh nghiệp trên địa bàn. Tại hội thảo, các đại biểu đã tập trung thảo luận các nội dung: Vấn đề mở rộng đối tượng tham gia Bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động dưới 3 tháng; điều kiện về tuổi đời hưởng lương hưu với những người bình thường và đối với người suy giảm khả năng lao động; tỷ lệ giảm trừ do nghỉ hưu trước tuổi từ 1% lên 2%; thay đổi cách tính tỷ lệ hưởng lương hưu hàng tháng; chế độ tính bảo hiểm xã hội một lần, mức bình quân tiền lương tháng đóng bảo hiểm để tính lương hưu và tiền lương tháng đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Hầu hết các đại biểu đều đồng tình với nội dung về tăng tuổi nghỉ hưu đối với một số đối tượng đặc thù nhưng không thực hiện tăng tuổi nghỉ hưu đối với người lao động làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; đề nghị xem xét sửa đổi các chế độ bảo hiểm xã hội trong dự thảo Luật quy định về lao động nam có vợ sinh con hoặc lao động nữ sinh con thì chồng được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản; các chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp đối với người lao động. Các đại biểu cũng đề nghị, cần nghiên cứu cấp thẻ bảo hiểm điện tử cho các doanh nghiệp sử dụng lao động để họ thuận lợi trong việc quản lý, lưu trữ và chi trả chế độ cho người lao động. Hàng năm cần có kế hoạch thanh tra, kiểm tra để cải thiện tình hình đời sống người lao động trong doanh nghiệp; tạo sự công bằng giữa các khu vực tham gia bảo hiểm xã hội..

Để thu thập thông tin về vấn đề này một cách toàn diện hơn, Đoàn công tác của Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội tham vấn công chúng về dự thảo luật Bảo hiểu xã hội (sửa đổi) tại UBND phường Liên Bảo, thành phố Vĩnh Yên. Đối tượng tham vấn gồm: Lao động nông nghiệp, lao động tự do; cán bộ bán chuyên trách tại xã, phường, thị trấn; người đang hưởng lương hưu; giáo viên mầm non, tiểu học... Hầu hết các đại biểu khẳng định, sau 6 năm thực hiện, Luật Bảo hiểm xã hội phát huy tích cực trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, góp phần thực hiện mục tiêu chính sách an sinh xã hội của nhà nước. Tuy nhiên, quá trình triển khai, thi hành Luật, một số quy định, chính sách trong Luật cần được sửa đổi, bổ sung đáp ứng yêu cầu mới về phát triển kinh tế - xã hội. Các đại biểu đề nghị cần mở rộng đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội; mức đóng bảo hiểm nên linh hoạt, có thể đóng liền trong 20 năm và mức đóng có thể cao hơn; nên mở rộng đối tượng được hỗ trợ đóng bảo hiểm gồm: Gia đình chính sách, thương binh bệnh binh, nạn nhân chất độc da cam, mẹ liệt sỹ...Các đại biểu cũng trao đổi về quy định bắt buộc tham gia bảo hiểm xã hội đối với người lao động làm việc theo hợp đồng lao động, người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã; lộ trình điều chỉnh cách tính tỷ lệ hưởng lương hưu; mức đóng của người tham gia bảo hiểm tự nguyện...

Qua thực tế cho thấy quá trình tham vấn ý kiến của các nhóm đối tượng có liên quan, nhiều điều khoản trong các dự thảo Luật đã được nghiên cứu, xem xét, thảo luận và đưa ra những đề xuất chỉnh sửa, hoàn thiện dự thảo bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, khả thi và khách quan.

Nhìn chung, hoạt động tham vấn công chúng phục vụ hoạt động lập pháp và hoạt động giám sát của đại biểu Quốc hội và Đoàn ĐBQH tỉnh đã được tổ chức theo đúng trình tự, thủ tục và quy định của pháp luật hiện hành về đối tượng cần tham vấn, các nội dung tham vấn và các hình thức tham vấn. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện hoạt động này, kinh nghiệm từ hoạt động của Đoàn ĐBQH tỉnh cho thấy cần xác định, lựa chọn kỹ đối tượng, thành phần dự tham vấn thì sẽ có được kết quả tham vấn sát thực, hiệu quả: Đối với nhóm các hoạt động tham vấn nhằm mục đích xây dựng văn bản pháp luật thì việc tổ chức các cuộc tham vấn dưới dạng hội thảo, tọa đàm với các thành phần là chuyên gia, các nhà khoa học là hết sức cần thiết; đặc biệt là sự tham gia của đối tượng được hưởng lợi trực tiếp, gián tiếp hoặc không hưởng lợi trực tiếp, gián tiếp của việc ban hành chính sách, pháp luật tại các Hội thảo, tọa đàm này sẽ đem lại rất nhiều thông tin hữu ích cho các nhà lập pháp; thông qua các trao đổi giữa các nhóm đối tượng tham vấn, nhiều vấn đề sẽ được làm sáng tỏ. Đối với nhóm các hoạt động tham vấn nhằm mục đích giám sát việc thực thi chính sách, pháp luật thì thành phần các Đoàn nên mời ít đại diện của các cơ quan hành pháp, hoặc cấp trên trực tiếp hay gián tiếp của các đối tượng được tham vấn. Lý do là, nếu có các thành phần này thì các thông tin mà Đoàn giám sát ghi nhận được qua tham vấn có nhiều khả năng bị tô hồng, không đúng với thực tế. Bên cạnh đó, cũng nên tổ chức nhiều hình thức tham vấn khác nhau, có thể thực hiện riêng lẻ hoặc lồng ghép để bảo đảm tính thiết thực, tiết kiệm chi phí mà vẫn mang lại hiệu quả cao nhất.

Có thể khẳng định tham vấn công chúng là kênh thông tin quan trọng để xây dựng chính sách, pháp luật. Bên cạnh đó,  thông qua hoạt động tham vấn, người dân có nhiều cơ hội hơn để tham gia vào quá trình hoạch định các chính sách, pháp luật, góp phần xây dựng một hệ thống pháp luật minh bạch, hiệu quả và khả thi mà bản thân người dân là đối tượng được thụ hưởng./.

Lê Quang Nghiệp

Phó Chánh Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh

Các tin đã đưa ngày: