Nâng cao chất lượng đại biểu HĐND tỉnh trong việc thực hiện nhiệm vụ theo luật định

01/09/2016

Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương thì đại biểu HĐND là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân địa phương, gương mẫu chấp hành chính sách, pháp luật của Nhà nước; tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện chính sách, pháp luật và tham gia vào việc quản lý nhà nước. Đại biểu HĐND có nhiệm vụ, trách nhiệm và quyền hạn được quy định trong Luật Tổ chức HĐND và UBND.

Trong nhiệm kỳ qua (2011-2016), đại biểu HĐND tỉnh hoạt động tích cực và có nhiều cố gắng đã góp phần quan trọng vào thành công của HĐND tỉnh.

Về kết quả hoạt động của đại biểu HĐND tỉnh khóa XIII

- Đại biểu HĐND tỉnh khóa 15, nhiệm kỳ 2011 - 2016 được nhân dân địa phương tín nhiệm bầu đủ về số lượng và cơ cấu theo dự kiến, đồng thời chất lượng đại biểu kỳ này được nâng lên rõ dệt, xem bảng phụ lục.

- Trong nhiệm kỳ, các đại biểu HĐND tỉnh đã nêu cao tinh thần trách nhiệm, thực sự là người đại diện cho cử tri; tích cực học tập, nghiên cứu, đổi mới phương pháp làm việc, không ngừng nâng cao chất lượng trong việc thực hiện nhiệm vụ của đại biểu.

- Trong các kỳ họp, các đại biểu tích cực tham gia vào việc cụ thể hóa chủ trương của Tỉnh ủy, có những quyết nghị đúng đắn về phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong việc ban hành các nghị quyết về cơ chế chính sách của tỉnh; đồng thời, phát huy trí tuệ và tinh thần trách nhiệm trong việc tham gia ý kiến, thảo luận và đã thống nhất cao tại các kỳ họp trước khi biểu quyết, nên chất lượng các kỳ họp được nâng lên rõ rệt.

- Trong hoạt động thẩm tra, các đại biểu đã tích cực phân tích, cho ý kiến hoặc làm rõ thêm một số vấn đề quan trọng góp phần thành công của kỳ họp.

- Trong hoạt động giám sát, các đại biểu đã tham gia tương đối đầy đủ, đồng thời đã phát huy vai trò của mình trong hoạt động giám sát, nhiều nội dung được làm rõ và sáng tỏ hơn, nên chất lượng hoạt động giám sát ngày được nâng lên.

- Trong hoạt động chất vấn, các đại biểu đã thẳng thắn đặt câu hỏi chất vấn cho các cơ quan có liên quan về những vấn đề nổi cộm, bức xúc và những lĩnh vực mà đại biểu cũng như cử tri đang quan tâm.

- Việc lấy phiếu, bỏ phiếu tín nhiệm các chức danh do HĐND tỉnh bầu, các đại biểu đã thể hiện tinh thần, trách nhiệm trước cử tri và kết quả lấy phiếu, bỏ phiếu phản ánh sát với thực tiễn.

- Trong tiếp xúc cử tri, đã lắng nghe ý kiến, những tâm tư, nguyện vọng của cử tri, đồng thời phát hiện những vấn đề nổi cộm, bức xúc ở địa phương, từ đó có nhiều ý kiến, kiến nghị với các cơ quan có liên quan và với Thường trực HĐND để tổ chức các đoàn giám sát, làm rõ trách nhiệm, đề xuất giải pháp tháo gỡ, xử lý và khắc phục.

Về một số hạn chế của đại biểu HĐND tỉnh.

Bên cạnh kết quả đạt được, đại biểu HĐND tỉnh vẫn còn một số hạn chế, đó là:

- Số lượng đại biểu HĐND tỉnh hoạt động chuyên trách quá ít, chiếm tỷ lệ rất thấp so với tổng số đại biểu từ 8% đến 12%. Do số lượng đại biểu chuyên trách hạn chế và biến động nên phần nào đã ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh.

- Phần lớn các đại biểu HĐND tỉnh hoạt động kiêm nhiệm, nên chưa dành nhiều thời gian cho các hoạt động của HĐND tỉnh. Nhiều đại biểu vắng mặt liên tục trong các buổi thẩm tra, giám sát cũng như các buổi tiếp xúc cử tri.

- Nhiều đại biểu HĐND tỉnh giữ cương vị lãnh đạo trong cơ quan nhà nước, nên khi thực thi trách nhiệm của đại biểu còn nể nang, né tránh, ngại va chạm nên tính phản biện bị hạn chế, nhất là vào những thời điểm nhạy cảm, đã làm ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động trong các kỳ họp HĐND tỉnh.

- Một số đại biểu chưa thực sự tích cực tham gia phát biểu, tham luận trong các kỳ họp của HĐND tỉnh; qua theo dõi các kỳ họp của Hội đồng cho thấy: một số đại biểu trong suốt cả nhiệm kỳ qua không  tham gia phát biểu, thảo luận và cho bất kỳ ý kiến nào tại kỳ họp.

- Một số ít đại biểu do trình độ, năng lực còn hạn chế, đặc biệt là một số đại biểu chưa từng tham gia công tác quản lý nhà nước nên khi tham gia góp ý vào những vấn đề lớn, quan trọng của tỉnh còn lúng túng, chưa sâu và chưa bám sát vào nội dung.

- Trong hoạt động giám sát, đôi lúc đại biểu chỉ có ý kiến mang tính phản ánh hiện tượng, mà chưa đi sâu phân tích chỉ ra cái được, cái chưa được và chưa gắn trách nhiệm với các chủ thể có liên quan nên kết luận giám sát còn hạn chế.

- Trong hoạt động tiếp xúc cử tri, một số đại biểu chưa nắm bắt và phản ánh chưa hết ý kiến của cử tri, hoặc trả lời ý kiến của cử tri còn theo kiểu chung chung làm giảm lòng tin của cử tri đối với đại biểu HĐND tỉnh.

- Số lượng đại biểu tham gia trong các Ban còn quá khiêm tốn so với chức năng và nhiệm vụ của mỗi Ban, nên trong quá trình thẩm tra, giám sát không bao chùm được hết các lĩnh vực được giao, dẫn đến chất lượng thẩm tra, giám sát bị hạn chế…

Về nguyên nhân của những hạn chế.

Những hạn chế nêu trên do nhiều nguyên nhân, sau đây tôi xin nêu một số nguyên nhân chủ yếu sau:

- Trước hết, do trong công tác hiệp thương, giới thiệu đại biểu ứng cử, chưa thực sự coi trọng đến tiêu chuẩn đại biểu, chưa lấy tiêu chuẩn làm chính mà vẫn chú trọng nhiều hơn đến cơ cấu đại biểu, chính vì coi trọng nhiều đến cơ cấu nên chất lượng đại biểu còn nhiều hạn chế.

- Thứ hai, trong cơ cấu đại biểu cũng chưa thực sự hợp lý, một số ngành, lĩnh vực và đại diện cho tầng lớp xã hội chưa được đề cập đến, dẫn đến khi xem xét ở một số ngành, lĩnh vực thiếu đại biểu am hiểu và có chuyên môn sâu.

- Thứ ba, số đại biểu hoạt động chuyên trách quá ít và thường xuyên biến động, số đại biểu kiêm nhiệm chiếm quá nhiều và hầu hết là các đồng chí lãnh đạo trong các cơ quan nhà nước nên đã phần nào ảnh hưởng hoạt động của HĐND tỉnh.

- Thứ tư, một số đại biểu thiếu điều kiện để hoạt động như: nguồn thông tin, số liệu, phương tiện, thời gian… cần thiết để phục vụ hoạt động của đại biểu HĐND tỉnh. 

- Thứ năm, thiếu những quy định cụ thể về trách nhiệm đối với đại biểu; về cơ chế, chế tài bảo đảm cho việc giám sát được thực hiện nghiêm túc.

- Thứ sáu, công tác đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ trong hoạt động của đại biểu chưa được quan tâm.

Về giải pháp nâng cao chất lượng đại biểu HĐND tỉnh.

Chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh phụ thuộc phần nhiều vào chất lượng đại biểu HĐND tỉnh, chất lượng đại biểu cao thì chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh cao và ngược lại. Trong thời gian tới, để từng bước tháo gỡ những hạn chế, bất cập, đồng thời nâng cao chất lượng đại biểu HĐND tỉnh góp phần nâng cao chất lượng hoạt động HĐND tỉnh, tôi xin trao đổi và đề xuất 4 nhóm giải pháp chủ yếu như sau:

1. Nhóm giải pháp về chất lượng ứng cử viên đại biểu HĐND tỉnh.

Chất lượng đại biểu HĐND tỉnh phụ thuộc cơ bản vào chất lượng ứng cử viên đại biểu HĐND tỉnh. Vì vậy, trong quá trình lựa chọn, hiệp thương giới thiệu ứng cử viên đại biểu HĐND tỉnh, Ủy ban bầu cử và MTTQVN các cấp cần tập trung vào giải quyết 4 giải pháp chủ yếu như:

Một là, lựa chọn người ứng cử viên đại biểu HĐND tỉnh phải có năng lực và trình độ.

Mọi thành công trong các kỳ họp HĐND tỉnh, trong các cuộc tiếp xúc cử tri, trong các buổi thẩm tra và giám sát của Hội đồng, của các Ban đều phụ thuộc vào năng lực và trình độ của từng đại biểu HĐND tỉnh. Người đại biểu  có năng lực, có trình độ phải là người có kiến thức, có kỹ năng, có thái độ tốt giải quyết hiệu quả vấn đề thực tiễn luôn biến đổi. Do vậy, để nâng cao chất lượng đại biểu HĐND tỉnh, trước hết trong công tác hiệp thương, giới thiệu đại biểu ứng cử phải lựa chọn các ứng cử viên có đủ năng lực và trình độ để hoàn thành nhiệm vụ của người đại biểu.

Hai là, lựa chọn người ứng cử viên đại biểu HĐND tỉnh phải có phẩm chất đạo đức, cần, kiệm, liêm, chính,…

Có phẩm chất đạo đức thì mới có tâm và làm việc mới vô tư, khách quan và trung thực; người ứng cử viên đại biểu phải cần, kiệm, liêm, chính,… thì mới không tham nhũng, không tham ô lãng phí, làm việc mới vì dân. Do vậy, để nâng cao chất lượng đại biểu HĐND tỉnh, trong công tác hiệp thương, giới thiệu đại biểu ứng cử phải lựa chọn các ứng cử viên có phẩm chất đạo đức tốt để hoàn thành nhiệm vụ của người đại biểu HĐND tỉnh.

Ba là, lựa chọn người ứng cử viên đại biểu HĐND tỉnh phải có bản lĩnh.

Bản lĩnh ở đây được thể hiện là những người giám nói, giám làm và giám chịu trách nhiệm. Đại biểu có năng lực, có trình độ nhưng không có bản lĩnh thì chưa đủ. Người có bản lĩnh mới dám nói sự thật, dám tranh luận, dám phản biện, không né tránh, không sợ mất lòng. Nếu đại biểu nào cũng có bản lĩnh vững vàng thì chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh sẽ được nâng cao nhiều hơn nữa. 

Bốn là, lựa chọn người ứng cử viên đại biểu HĐND tỉnh phải am hiểu một số lĩnh vực nhất định.

Như chúng ta đã biết, hoạt động của HĐND tỉnh và các Ban của Hội đồng rất rộng, bao chùm tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội của địa phương. Do vậy, là đại biểu HĐND tỉnh mà chỉ biết 1 lĩnh vực chuyên môn nhất định mà không am hiểu 1 số lĩnh vực khác của đời sống xã hội thì chưa đủ, mà phải am hiểu 1 số lĩnh vực khác, có như vậy mới hoàn thành nhiệm vụ của người đại biểu. Cho nên, khi lựa chọn, hiệp thương giới thiệu ứng cử viên đại biểu HĐND tỉnh phải lựa chọn ứng cử viên am hiểu một số lĩnh vực nhất định.

2. Nhóm giải pháp về cơ cấu đại biểu HĐND tỉnh.

Cơ cấu đại biểu HĐND tỉnh hợp lý và phù hợp với thực tế của địa phương thì phát huy hiệu quả cao trong hoạt động của HĐND tỉnh. Để đảm bảo cho cơ cấu đại biểu HĐND tỉnh hợp lý và phù hợp với thực tế của địa phương thì ngay trong quá trình lựa chọn, hiệp thương giới thiệu ứng cử viên đại biểu HĐND tỉnh, Ủy ban bầu cử và Ủy ban MTTQVN các cấp cần tập trung vào giải quyết 3 giải pháp chủ yếu sau:

Một là, cơ cấu đại biểu phải đảm bảo nâng cao tính chuyên môn hóa (chuyên trách và chuyên nghiệp). Theo luật định thì HĐND tỉnh có nhiệm vụ rất nặng nề, nhưng với số lượng đại biểu chuyên trách như hiện nay chiếm khoảng từ 8% đến 12% trong tổng số đại biểu HĐND tỉnh. Với số lượng đại biểu chuyên trách ít ỏi như vậy thì việc theo dõi và điều hành công việc có tính liên tục và chuyên môn hóa rất khó thực hiện. Trong khi đó, số đại biểu kiêm nhiệm thì đông nhưng thời gian giành cho hoạt động của Hội đồng rất hạn chế và không liên tục làm ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng hoạt động của HĐND tỉnh. Cho nên, để nâng cao chất lượng hoạt động đại biểu, phải tăng cường cơ cấu đại biểu chuyên trách bảo đảm tỉ lệ từ 30% đến 40% số đại biểu HĐND tỉnh. Trước mắt cơ cấu đại biểu chuyên trách tối thiểu ở các vị trí như sau: Thường trực 02 người; mỗi Ban của Hội đồng gồm 03 người, trong đó có Trưởng Ban và các Phó Trưởng Ban.

Hai là, cơ cấu đại biểu HĐND tỉnh phù hợp với cơ cấu xã hội và chuyên môn

Trong cơ cấu đại biểu HĐND tỉnh không nhất thiết phải đảm bảo mọi thành phần xã hội đều có đại diện đại biểu HĐND tỉnh, mà căn cứ vào thực tế địa phương những thành phần nào chiếm tỉ lệ cao và đại diện thì đưa vào cơ cấu nhưng phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng ứng cử viên đại biểu, không vì cơ cấu mà hạ thấp chất lượng ứng cử viên đại biểu.

Không nhất thiết Sở, Ban ngành nào thuộc UBND tỉnh cũng nằm trong cơ cấu đại biểu HĐND tỉnh mà cần lựa chọn những ngành, lĩnh vực quan trọng, đồng thời hạn chế số lượng ngành, lĩnh vực thuộc UBND tỉnh tham gia ứng cử viên đại biểu HĐND tỉnh để tránh một người gánh hai vai mới dễ làm, dễ nói, tính phản biện mới cao trong các kỳ họp cũng như trong các hoạt động của HĐND tỉnh.

Ba là, trong cơ cấu đại biểu HĐND tỉnh không nhất thiết phải lãnh đạo tham gia.

Các ngành, lĩnh vực, các cơ quan, đơn vị không nhất thiết phải là lãnh đạo mới được tham gia ứng cử viên đại biểu HĐND tỉnh. Cần lựa chọn những ứng cử viên đại biểu đảm bảo về chất lượng và có điều kiệm tham gia các hoạt động của HĐND tỉnh. Như vậy chất lượng đại biểu HĐND tỉnh sẽ được nâng lên.

3. Nhóm giải pháp nâng cao kỹ năng và trách nhiệm cho đại biểu HĐND tỉnh.

Trong nhóm giải pháp này cần tập trung giải quyết 3 giải pháp sau:

 Một là, không ngừng nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ cho đại biểu HĐND tỉnh.

Đại biểu HĐND tỉnh phần lớn là đại biểu kiêm nhiệm nên kỹ năng, nghiệp vụ trong các hoạt động của Hội đồng còn hạn chế, thậm chí một số đại biểu chưa từng tham gia công tác quản lý, nên việc nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ cho đại biểu là hết sức cần thiết và được thông qua bằng nhiều hình thức khác nhau như: Hội thảo, tập huấn theo chuyên đề, tổ chức lớp học… Việc bồi dưỡng kỹ năng và nghiệp vụ cho các đại biểu nhằm trang bị cho đại biểu phương pháp tư duy, phương pháp nghiên cứu tài liệu, thu thập thông tin, xử lý các hoạt động của HĐND nhằm nâng cao năng lực cho các đại biểu góp phần nâng cao chất lượng hoạt động HĐND tỉnh.

Hai là, tăng cường học hỏi, trao đổi kinh nghiệm cho đại biểu HĐND tỉnh.

Học hỏi và trao đổi kinh nghiệm thực tế là cách thức tiếp cận nhanh nhất, hiệu quả nhất đối với mỗi đại biểu HĐND tỉnh. Cho nên cần thiết phải tăng cường giao lưu học hỏi và trao đổi kinh nghiệm trong các hoạt động của HĐND tỉnh với các địa phương khác để từ đó nâng cao kỹ năng, nghiệp vụ và kinh nghiệm cho đại biểu HĐND tỉnh.

Ba là, không ngừng nâng cao trách nhiệm của đại biểu HĐND tỉnh.

Hàng năm, mỗi đại biểu HĐND tỉnh tự xây dựng chương trình, kế hoạch hoạt động trong năm và báo cáo với Thường trực HĐND tỉnh biết để giám sát việc thực hiện, đồng thời báo cáo kết quả thực hiện với cử tri nơi mình được bầu. Mặt khác vào cuối từng năm Thường trực HĐND tỉnh phải tổ chức việc đánh giá và xếp loại kết quả hoạt động của đại biểu HĐND tỉnh. Có làm được như vậy thì trách nhiệm của đại biểu mới được nâng lên, góp phần nâng cao chất lượng đại biểu HĐND tỉnh.  

4. Nhóm giải pháp về điều kiện cho hoạt động đại biểu HĐND tỉnh.

Để chất lượng hoạt động của đại biểu HĐND tỉnh được nâng lên thì vấn đề đặt ra là phải tạo môi trường pháp lý và 1 số điều kiện nhất định cho hoạt động đại biểu. Trong nhóm giải pháp này cần tập trung xem xét 2 giải pháp chủ yếu sau:

Một là, tăng cường cung cấp thông tin cho hoạt động đại biểu.

Thông tin đối với đại biểu là rất quan trọng; thiếu thông tin hoặc thông tin thiếu tính chính xác thì việc xem xét, đánh giá và đề xuất của đại biểu đều không đúng và không trúng làm ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của đại biểu HĐND tỉnh, đặc biệt đối với các đại biểu kiệm nhiệm thì việc cung cấp các thông tin có liên quan lại càng quan trọng. Cho nên, việc cung cấp đầy đủ các thông tin phải được Thường trực HĐND tỉnh chuyển tải kịp thời cho các đại biểu.

Hai là, tăng cường cơ sở pháp lý cho hoạt động đại biểu.

Để bảo đảm cho các hoạt động của đại biểu có tính khả thi và đạt hiệu quả như mong muốn, thì phải tăng cường cơ sở pháp lý cho đại biểu, như: bổ sung quy chế hoạt động theo hướng cụ thể trách nhiệm của đại biểu; nghiên cứu, hoàn thiện các quy định về hoạt động giám sát của HĐND tỉnh, nhất là về chế tài để bảo đảm cho việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát được thực hiện nghiêm túc. Có chế độ khen thưởng kịp thời cho các đại biểu hoạt động tích cực và có nhiều đóng góp hiệu quả cho hoạt động của HĐND tỉnh…

Trần Văn Tiến

Các tin đã đưa ngày: