Giải pháp nâng cao chất lượng công tác thẩm tra dự toán, quyết toán ngân sách địa phương

22/06/2017

Ngân sách nhà nước là khâu chủ đạo trong tài chính, là công cụ để Nhà nước thực hiện kiểm soát vĩ mô và cân đối vĩ mô nền kinh tế. Thông qua ngân sách nhà nước (NSNN) các nguồn tài chính tập trung vào Nhà nước như hình thức: thu thuế, lệ phí, phí…sẽ được Nhà nước sử dụng để thực hiện các chức năng nhiệm vụ của mình trên cơ sở luật định.  Một chu trình ngân sách được bắt đầu tư khâu lập dự toán ngân sách, thực hiện dự toán và kết thúc là khâu quyết toán ngân sách. Để đảm bảo việc quyết định dự toán ngân sách và phê chuẩn quyết toán ngân sách đúng, sát thực tế nhằm sử dụng có hiệu quả ngân sách nhà nước phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và điều hòa vĩ mô nền kinh tế, việc thẩm tra dự toán và quyết toán ngân sách địa phương có vai trò hết sức quan trọng.

Dự toán ngân sách nhà nước là sự phản ánh nhu cầu (mức cam kết) động viên phân phối và sử dụng nguồn ngân sách nhằm đáp ứng một cách tích cực các dự án phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu chi tiêu của bộ máy nhà nước. Lập dự toán sát với thực tế không những là tiền đề của chấp hành và quyết toán ngân sách mà còn là tiêu chuẩn, thước đo để đánh giá chính xác mức độ tăng thu, chi NSNN phục vụ điều hành vĩ mô nền kinh tế. Việc thẩm tra xem xét dự toán, phương án phân bổ ngân sách địa phương của HĐND nhằm đảm bảo cho việc xây dựng và quyết định dự toán ngân sách theo đúng mục tiêu yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; thực hiện theo đúng quy định của Luật ngân sách nhà nước và các văn bản hướng dẫn luật.

Quyết toán NSNN là việc tổng kết tình hình các khoản thu chi NSNN của tất cả các cấp chính quyền trong một năm ngân sách. Báo cáo quyết toán phản ánh tình hình và kết quả tổ chức chấp hành dự toán ngân sách và đây là  căn cứ quan trọng trong việc phân tích, phát hiện những khả năng tiềm tàng để đề ra các quyết định quản lý, điều hành ngân sách và lập dự toán ngân sách năm tiếp theo hiệu quả hơn. Thẩm tra quyết toán ngân sách là kiểm tra, đánh giá, kiến nghị báo cáo quyết toán. Quyết toán ngân sách là khâu cuối cùng của chu trình quản lý ngân sách nhằm xác định và khẳng định việc thực hiện dự toán thu, chi ngân sách do các cấp có thẩm quyền quyết định.

Những năm qua, HĐND đã ngày càng chú trọng và chủ động hơn trong việc xem xét, quyết định các vấn đề quan trọng của  địa phương, trong đó vấn đề kinh tế tài chính mà đặc biệt là việc quyết định dự  toán và và phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương đã ngày càng được chú trọng, sát hơn với các mục tiêu phát triền kinh tế - xã hội, đáp ứng được các nhu cầu phát triển kinh tế cũng như an sinh xã hội của các tầng lớp nhân dân. Tuy nhiên, trong thực hiện nhiệm vụ quyết định các vấn đề kinh tế, tài chính của  HĐND các cấp vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế. Đặc biệt là giai đoạn vừa qua Tỉnh Vĩnh Phúc thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND cấp huyện, phường  đã ít nhiều ảnh hưởng tới việc lập dự toán ngân sách, phân bổ ngân sách và phê chuẩn quyết toán ngân sách các cấp như: Chất lượng chưa cao; còn nhiều nhiệm vụ mới chưa được dự báo bố trí kinh phí ; còn tình trạng để lại phân bổ sau... dẫn tới số liệu dự toán và quyết toán còn có khoảng cách xa. Trong thực tế, khi thẩm tra thường chú trọng đến dự toán chi ngân sách chứ chưa quan tâm nhiều đến dự toán thu ngân sách.  Công tác quyết toán ngân sách chưa được quan tâm đúng mức. Trong hoạt động thẩm tra quyết toán còn có tâm lý “việc đã rồi”, ít địa phương quan tâm đến việc rút kinh nghiệm cho công tác thực hiện dự toán ngân sách các năm tiếp theo.

Do vậy, để các quyết định của HĐND về các vấn đề kinh tế - xã hội nói chung và các quyết định về tài chính ngân sách địa phương nói riêng (dự toán và quyết toán ngân sách) được thực chất, thực quyền và đáp ứng được các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội  thì cần thiết phải có sự chú trọng trong công tác thẩm tra dự toán, giám sát thực hiện và quyết toán ngân sách.

Trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định của Luật và thực tiễn hoạt động của Ban Kinh tế và Ngân sách HĐND tỉnh cho thấy, thẩm tra dự toán và quyết toán ngân sách là công việc khá phức tạp, đòi hỏi chuyên môn sâu.Với mục đích đảm bảo thực quyền của HĐND trong các quyết định kinh tế, tài chính, nâng cao chất lượng thẩm tra dự toán, quyết toán ngân sách địa phương của HĐND các cấp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước cần thực thiện một số giải pháp chung và giải pháp cụ thể sau:

Các giải pháp chung:

Trước hết, cần có sự hợp tác thực sự, cởi mở giữa các cơ quan quản lý hành chính địa phương với các cơ quan của HĐND. Đồng thời phải đảm bảo tính độc lập, tính khách quan, chủ động trách nhiệm của từng cơ quan trong quá trình xây dựng, thảo luận, xem xét, thẩm tra báo cáo kinh tế, tài chính về các báo cáo ngân sách nhà nước và địa phương.

Thứ hai, cần tiếp tục hoàn chỉnh, tôn trọng và công khai hóa quy trình thẩm tra báo cáo kinh tế - xã hội, các báo cáo ngân sách nhà nước, thủ tục trình tự thảo luận quyết định dự toán ngân sách nhà nước, phương án phân bổ ngân sách, xem xét phê chuẩn quyết toán ngân sách địa phương.

Thứ ba, Hệ thống hóa và cập nhật đầy đủ chủ trương, chính sách, chế độ  cũng như thông tin cần thiết về kinh tế, tài chính, những định mức, tiêu chí làm căn cứ cho việc thẩm tra và quyết định những vấn đề về kinh tế - xã hôi, những vấn đề tài chính tiền tệ của ngân sách nhà nước.

Thứ tư, nâng cao năng lực và điều kiện cần thiết của HĐND, trước hết là các Ban HĐND, cho các đại biểu chuyên trách. Cần tăng cường cho cá cơ quan của HĐND không chỉ phương tiện làm việc, điều kiện làm việc, nhân lực và hệ thống thông tin dữ liệu mà quan trọng hơn là trí tuệ, là tri thức là phương pháp và sự phối hợp trong công việc, trong quy trình xem xét, thẩm tra. Cần đề cao trách nhiệm và bảo đảm quyền hạn của từng cơ quan, từng đại biểu HĐND trong nhiệm vụ.

Các giải pháp cụ thể trong hoạt động thẩm tra dự toán, quyết toán ngân sách:

Một là, tăng cường tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin phục vụ. Để đảm bảo yêu cầu này, UBND tỉnh cần lập báo cáo Ngân sách nhà nước trình các Ban HĐND đảm bảo đúng thời gian quy định, đúng mẫu biểu quy định của Luật Ngân sách nhà nước. Số liệu cung cấp tại báo cáo cần chung thực, chính xác, đúng chế độ tiêu chuẩn định mức và hợp pháp. Đây là căn cứ quan trong để trình cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê chuẩn, ban hành Nghị quyết.

Hai là, tổ chức tốt quy trình tiến hành thẩm tra báo cáo. Trong thẩm tra cần chú trọng thẩm tra kỹ từng nội dung:

Việc xem xét dự toán ngân sách địa phương cần căn cứ vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh của địa phương cho năm kế hoạch trên cơ sở các quy định của Luật, chế độ thu chi ngân sách nhà nước, định mức phân bổ ngân sách địa phương.

Trong thẩm tra dự toán cần thẩm tra hồ sơ trình của UBND (tờ trình, biểu mẫu, thuyết minh, dự thảo Nghị quyết của HĐND (Số lượng biểu mẫu, nội dung và thể thức biểu mẫu có phù hợp quy định của pháp luật; kèm theo dự thảo Nghị quyết có phụ lục biểu mẫu); Thẩm tra nội dung tờ trình, dự thảo nghị quyết. Thẩm tra bám sát nguyên tắc, định hướng phân bổ dự toán đã được thống nhất giữa Thường trực HĐND và UBND (đặc biệt tính tuân thủ các nguyên tắc theo quy định của Luật, hướng dẫn của Trung ương, của Tỉnh), cần đi sâu phân tích từng chỉ tiêu cụ thể.

Trong quá trình thẩm tra quyết toán, cần phải quan tâm một số vấn đề sau: (1) Sự đầy đủ của hồ sơ trình báo cáo quyết toán (biểu mẫu, thuyết minh, xác nhận của kho bạc, dự thảo nghị quyết, tài liệu khác theo yêu cầu của HĐND nếu có); (2) Sự đúng đắn, chính xác, hợp lý, hợp luật của các nội dung đề nghị quyết toán; (3) Những vấn đề cần rút kinh nghiệm trong công tác quản lý ngân sách (trong xây dựng và quyết định dự toán ngân sách, trong điều hành ngân sách…).

Ba là, nội dung báo cáo thẩm tra nêu rõ quan điểm, chính kiến của Ban, nêu rõ những nội dung nào thống nhất (nêu khái quát), những nội dung nào chưa rõ đề nghị cơ quan trình giải trình, những nội dung nào đồng tình nhưng vượt thẩm quyền phải xin ý kiến, những nội dung không thống nhất phải nêu rõ lý do, căn cứ và đề xuất giải pháp, quan điểm với chứng cứ cụ thể mang tính thuyết phục cao để HĐND thảo luận, quyết định.

Bốn là, Việc xem xét báo cáo kiểm toán cần bám sát việc thực hiện kết luận, kiến nghị của kiểm toán nhà nước (nếu có). Các thông tin mà cơ quan kiểm toán nhà nước đề cập trong báo cáo kiểm toán ngân sách địa phương liên quan tới các nội dung xác nhận tính trung thực của báo cáo, tính tuân thủ trong việc thực hiện các chính sách, chế độ quản lý ngân sách, phần nào đề cấp đến tính kinh tế, hiệu quả, hiệu lực trong quản lý, sử dụng ngân sách. Báo cáo cũng đề cập toàn bộ quy trình ngân sách từ khâu lập dự toán đến khâu xem xét chấp hành và quyết toán ngân sách, mỗi khâu đều thuộc đánh giá tương đối toàn diện trên các khía cạnh, do vậy đây là kênh thông tin quan trọng, hữu ích trong hoạt động thẩm tra .

Năm là, Cần có sự phân công, phân cấp đối với các nội dung thẩm tra, nâng cao năng lực và trách nhiệm của lãnh đạo Ban chuyên trách và thành viên Ban trong hoạt động thẩm tra

Báo cáo thẩm tra của Ban là sự tập trung trí tuệ tập thể của toàn Ban, tuyệt đối không thể là ý kiến chủ quan của lãnh đạo Ban chuyên trách. Để báo cáo thẩm tra đạt chất lượng tốt thì ý kiến của các thành viên Ban đóng vai trò hết sức quan trọng. Do đó mỗi thành viên Ban phải tự nâng cao năng lực và trách nhiệm của mình đối với hoạt động chung của Ban, bằng cách tham gia đầy đủ các cuộc giám sát, khảo sát, làm việc tại cơ sở của Ban khi được triệu tập để có những căn cứ cho ý kiến thẩm tra sau này; dành thời gian thỏa đáng cho việc nghiên cứu các báo cáo, đề án, tờ trình và có những ý kiến đóng góp sâu sắc cho dự thảo Báo cáo thẩm tra trước khi chính thức phát hành trình ra kỳ họp. Bên cạnh đó lãnh đạo Ban cũng cần có sự phân công, giao nhiệm vụ để tăng cường trách nhiệm của các thành viên. Có thể phân công 3-4 thành viên nghiên cứu tài liệu và dự thảo 01 báo cáo thẩm tra. Như vậy báo cáo thẩm tra sẽ phát huy được trí tuệ của các thành viên Ban và đạt chất lượng tốt.

Và cuối cùng, vấn đề cực kỳ quan trọng là phải tăng cường và nâng cao hiệu quả giám sát của HĐND đối với hoạt động kinh tế - tài chính. Từ kết quả giám sát cần có sự đánh giá đầy đủ, chuẩn xác, tin cậy về tình hình tuân thủ luật pháp kinh tế, tài chính và tuân thủ các quyết định, các nghị quyết của HĐND. Và cũng từ giám sát, HĐND sẽ có căn cứ thực tế để thảo luận và quyết định các vấn đề. Cần đổi mới hoạt động giám sát của HĐND, thực hiện giám sát thường xuyên, liên tục, có chọn lọc, có chủ định. Tăng cường hiệu quả của giám sát và đề cao, chấp hành hiệu quả pháp lý của giám sát.

Việc lập dự toán và quyết toán ngân sách nhà nước có vai trò quan trọng nhằm kiểm soát, đánh giá việc sử dụng nguồn lực tài chính của  nhà nước trong điều hòa vĩ mô nền kinh tế. Do vậy, việc thẩm tra dự toán và quyết toán ngân sách địa phương có vai trò hết sức quan trọng, góp phần nang cao chất lượng, tài chính, ngân sách, củng cố lòng tin của nhân dân vào Nhà nước. Để hoạt động thẩm tra các vấn đề tài chính ngân sách nói chung, thẩm tra việc lập dự toán và quyết toán ngân sách địa phương nói riêng thực sự có hiệu quả cần thực hiện các giải pháp một cách đồng bộ và triệt để.

    Nguyễn Mạnh Thắng

                                                 Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh

Các tin đã đưa ngày: