Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng phiên thảo luận tại kỳ họp HĐND tỉnh

27/09/2019

Kỳ họp HĐND là hình thức hoạt động quan trọng nhất của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, là nơi các đại biểu HĐND thể hiện rõ nét vai trò, trách nhiệm đối với Nhân dân và cử tri trong việc quyết định các chủ trương, chính sách và thực hiện các hoạt động giám sát nhằm đảm bảo việc thi hành Hiến pháp và pháp luật, xây dựng chính quyền vững mạnh, quyết định các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng - an ninh, ổn định và nâng cao đời sống Nhân dân. Do đó, nâng cao chất lượng kỳ họp HĐND là một nội dung hết sức quan trọng trong yêu cầu đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND các cấp nói chung và HĐND tỉnh nói riêng; kỳ họp HĐND có nhiều hoạt động, song hoạt động thảo luận là nội dung quan trọng, thảo luận vừa là nội dung bắt buộc trong chương trình kỳ họp HĐND, vừa là giải pháp góp phần nâng cao chất lượng các kỳ họp của HĐND. Đây là diễn đàn, kênh thông tin quan trọng để đại biểu HĐND phát huy, thể hiện vai trò, trách nhiệm của người đại biểu đối với cử tri và Nhân dân, trao đổi, mổ sẽ những vấn đề quan trọng, vấn đề còn có ý kiến khác nhau, vấn đề mới phát sinh, vấn đề bức xúc, thảo luận thậm trí tranh luận để cùng nhau đi đến thống nhất, là cơ sở để đại biểu HĐND quyết định các chủ trương, chính sách quan trọng nhằm phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh của địa phương; thảo luận luôn được nhiều đại biểu, cử tri và Nhân dân quan tâm chú ý theo dõi. Vì vậy, trong những năm qua, hoạt động thảo luận được Thường trực HĐND tỉnh hết sức quan tâm, chú trọng đổi mới, nâng cao chất lượng. Tại hội nghị lần này, tôi đi sâu phân tích về thực trạng và trao đổi một số kinh nghiệm có thể xem đây là giải pháp để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động thảo luận tại kỳ họp HĐND như sau:

* Về thực trạng phiên thảo luận tại kỳ họp HĐND

- Từ đầu nhiệm kỳ 2016 - 2021 đến nay, HĐND tỉnh đã tích cực đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng kỳ họp, bảo đảm đúng quy định của pháp luật; đã tổ chức thành công 12 kỳ họp (trong đó có Kỳ họp thứ nhất, 07 kỳ họp thường lệ và 4 kỳ họp bất thường). Hoạt động thảo luận tại các kỳ họp của HĐND tỉnh luôn có sự đổi mới, dành nhiều thời gian thảo luận tại hội trường, tăng số lượt đại biểu tham gia thảo luận, mở rộng thành phần tham gia thảo luận, ngoài các đại biểu đã đăng ký, Chủ tọa chỉ định nhiều thành phần đại biểu tham gia thảo luận. Tại các kỳ họp thường lệ HĐND tỉnh luôn dành ít nhất một buổi cho chương trình thảo luận tập trung tại hội trường. Đối với kỳ họp bất thường HĐND tỉnh luôn dành phần lớn thời gian kỳ họp cho việc thảo luận những vấn đề liên quan đến nội dung chính của kỳ họp. Việc chủ tọa điều hành hoạt động thảo luận tại phiên họp toàn thể ở Hội trường theo hướng rất linh hoạt, đảm bảo tính dân chủ, cởi mở, thắng thắn, tập trung vào những nhóm vấn đề quan trọng, vấn đề mới phát sinh, bức xúc, được nhiều cử tri và nhân dân quan tâm, những nhóm nội dung còn ý kiến khác nhau, nhằm mổ sẻ phân tích làm rõ, tìm ra giải pháp hữu hiệu, đi đến thống nhất làm cơ sở cho việc quyết định những vấn đề quan trọng nhằm phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh của địa phương.

- Trước mỗi kỳ họp thường lệ của HĐND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh đều ban hành kế hoạch để các Tổ đại biểu theo đơn vị bầu cử huyện, thành phố làm căn cứ tổ chức tiếp xúc cử tri và họp Tổ. Thường trực HĐND tỉnh đều đã gửi trước tới các Tổ đại biểu, các đại biểu HĐND tỉnh dự kiến chương kỳ họp, tài liệu liên quan, gợi ý đề cương tiếp xúc xúc cử tri và gợi ý thảo luận Tổ, đây là những nội dung chính sẽ tập trung thảo luận tại kỳ họp.

- Thời gian qua, các đại biểu chuyên trách và một số đại biểu kiêm nhiệm đã rất có trách nhiệm, tâm huyết với hoạt động của HĐND, đã tích cực nghiên cứu tài liệu, chuẩn bị khá kỹ nội dung thảo luận, tập trung đi sâu vào nội dung chính theo gợi ý của chủ tọa, đưa ra một số giải pháp thiết thực, đưa ra nhiều thông tin quan trọng, cần thiết để các đại biểu có thêm căn cứ trước khi quyết định những vấn đề quan trọng, góp phần để nghị quyết của HĐND sát với tình hình thực tế và sớm phát huy hiệu quả.

* Bên cạnh những kết quả đạt được tại phiên thảo luận tại kỳ họp HĐND nêu trên còn một số những bất cập hạn chế sau:

- Phần lớn các Tổ đại biểu không tổ chức họp tổ theo yêu cầu của Thường trực HĐND tỉnh, hoặc họp kết hợp mang tính hình thức; họp Tổ chủ yếu là để thống nhất một số nội dung như phân loại kiến nghị của cử tri sau khi tiếp xúc, phân công thành viên chuẩn bị các nội dung đã được gợi ý để tham gia vào các phiên thảo luận, giám sát chuyên đề, chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp theo yêu cầu của Thường trực HĐND tỉnh. Do vậy, chất lượng hoạt động và việc họp Tổ hạn chế, mờ nhạt, nội dung thảo luận qua loa, chất lượng hiệu quả thảo luận chưa cao, báo cáo kết quả thảo luận Tổ sơ sài, chủ yếu là đồng ý, xuôi chiều, chưa có nhiều giải pháp mang tính hiến kế, đột phá; rất khó khăn, hoặc ít thông tin phục vụ cho việc tổng hợp, chuẩn bị cho thảo luận tại kỳ họp.

- Không ít đại biểu được Tổ phân công chuẩn bị nội dung thảo luận, song chưa phát huy vai trò, trách nhiệm của người đại biểu Nhân dân, chưa bám sát thực tiễn và thiếu thông tin tình hình ở cơ sở; một số đại biểu chưa chủ động nghiên cứu kỹ tài liệu kỳ họp, cũng như một số chủ trương, chính sách mới của Đảng, pháp luật của nhà nước; một số đại biểu kinh nghiệm hoạt động còn ít, thiếu mạnh dạn, do đó, việc đăng ký thảo luận còn bị động, nội dung thảo luận còn hạn chế. Đặc biệt, một số đại biểu nhiều kỳ họp chưa tham gia thảo luận. Tại phiên thảo luận, có ý kiến chưa tập trung vào những nội dung chính của kỳ họp phải để Chủ tọa nhắc nhở; một số đại biểu là thủ trưởng các ngành phát biểu thường mang tính giải trình cho ngành mình, hoặc tranh thủ báo cáo thành tích; đại biểu ngành nào thì đề xuất giải pháp, biện pháp quản lý của ngành đó mà không cân nhắc đến giải pháp quản lý chung của tỉnh. Bên cạnh đó, có đại biểu chỉ nêu lại ý kiến cử tri, vấn đề nêu ra chưa có căn cứ xác đáng nên tính thuyết phục không cao. Một số đại biểu còn có tâm lý ngại va chạm, nhiều đại biểu dè dặt, phát biểu chung chung, xuôi chiều,... Khi lựa chọn đại biểu thay mặt Tổ phát biểu tại hội trường, phần lớn các Tổ cử đại biểu ở cơ sở nên ý kiến nặng về phản ánh những vấn đề riêng của địa phương, chưa mang tính tổng thể, bao quát đến tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh, một số giải pháp đề xuất chưa rõ ý, chưa cụ thể, chưa mang tính đột phá để UBND tỉnh, các sở, ngành tiếp thu, thực hiện trong quá trình chỉ đạo, điều hành. Việc thảo luận theo chuyên đề khi họp Tổ đại biểu trước các kỳ họp HĐND chưa được Tổ đại biểu chú trọng mà chủ yếu là thảo luận tại phiên họp toàn thể HĐND. Do đó, chưa giải quyết triệt để các nội dung còn có nhiều ý kiến trái chiều, khác nhau giữa các đại biểu. Mặt khác, chưa khắc phục tình trạng một số đại biểu đăng ký nhưng chưa được thảo luận do đã hết thời gian phiên họp; một số đại biểu có những ý tưởng, giải pháp hay, phù hợp với thực tiễn nhưng do thời gian có hạn nên ngại không đăng ký thảo luận tại kỳ họp.

- Việc nghiên cứu, lựa chọn, tiếp thu của UBND tỉnh đối với các đề xuất, kiến nghị của đại biểu HĐND tỉnh để chỉ đạo các sở, ngành, địa phương tổ chức thực hiện còn chưa được quan tâm, chú trọng, chưa có sự chỉ đạo theo dõi, nắm bắt sâu sát để tiếp thu, trao đổi, giải trình làm rõ ngay tại kỳ họp. Công tác theo dõi, đôn đốc việc tiếp thu kiến nghị, đề xuất của đại biểu còn gặp khó khăn do quy định của nhà nước chưa rõ ràng. Các ý kiến thảo luận của đại biểu HĐND tỉnh đề cập đến tất cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội, phạm vi rộng, nhiều ý kiến khác nhau nên việc theo dõi, tổng hợp các nội dung để đề nghị UBND tỉnh lựa chọn, tiếp thu còn gặp khó khăn.

* Để khắc phục một số hạn chế bất cập nêu trên, xác định hoạt động thảo luận vừa là nội dung bắt buộc trong chương trình kỳ họp HĐND, vừa là giải pháp quan trọng phát huy vai trò trách nhiệm và trí tuệ của các đại biểu trước cử tri, góp phần nâng cao chất lượng các kỳ họp của HĐND, Tôi đưa ra một số kinh nghiệm có thể xem đây là giải pháp để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động thảo luận tại kỳ họp HĐND tỉnh nói riêng cũng như HĐND các cấp nói chung:

- Thứ nhất, khảng định Đại biểu HĐND là nhân vật chính quyết định chất lượng thảo luận tại kỳ họp HĐND: Nâng cao chất lượng thảo luận tại kỳ họp, trước hết đại biểu HĐND phải phát huy trách nhiệm trước cử tri và phải thực sự là nhân vật chính của kỳ họp. Để có ý kiến phát biểu chất lượng tại kỳ họp, đại biểu phải dành thời gian nghiên cứu báo cáo, tài liệu kỳ họp, chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, bám sát gợi ý thảo luận của chủ tọa, ngoài ra phải nắm chắc thông tin về những nội dung cần bàn thảo, chủ động đi cơ sở, tiếp xúc lắng nghe ý kiến cử tri, nhân dân và không né tránh khi bàn các vấn đề nhạy cảm. Thảo luận vừa là nội dung bắt buộc trong chương trình nghị sự của kỳ họp HĐND, vừa là giải pháp quan trọng phát huy trách nhiệm và trí tuệ của các đại biểu trước Nhân dân, góp phần nâng cao chất lượng các quyết sách của HĐND.

- Thứ hai, không ngừng nâng cao năng lực, kỹ năng hoạt động của đại biểu, nhất là năng lực và kỹ năng phát biểu thảo luận và tranh luận của đại biểu HĐND: Thảo luận, tranh luận là những hoạt động chủ yếu của Đại biểu HĐND tại mỗi kỳ họp, có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng quyết định những vấn đề quan trọng tại kỳ họp khi vấn đề được làm rõ. Thảo luận, tranh luận của đại biểu cũng chính là thể hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình theo luật định và thực hiện trách nhiệm đối với cử tri. Việc thực hiện có hiệu quả hoạt động thảo luận, tranh luận tại kỳ họp sẽ góp phần thành công của kỳ họp, mà mục đích cao nhất là chất lượng ban hành các nghị quyết của HĐND tại kỳ họp.

Mặc dù không phải đại biểu nào cũng tự tin phát biểu trước đám đông, nhất là trước những người có chức vụ, cương vị cao, để thực hiện tốt nội dung thảo luận, đại biểu cần phải vượt qua những rào cản về tâm lý e ngại, sợ va chạm; bỏ suy nghĩ tự cho rằng ý kiến của mình chắc gì đã giải quyết được vấn đề; lo lắng sợ ý kiến của mình chưa chắc đã đúng. Luôn lắng nghe, tôn trọng kiến người khác, khi không đồng tình thì có thể đăng ký tranh luận. Tôn trọng sự thật, lấy lợi ích chung làm tiêu chuẩn, không vì động cơ cá nhân khi phát phát biểu. Vì thời gian có hạn, đại biểu thảo luận và cần tranh luận vấn đề nào thì nêu một cách ngắn gọn và trình bày rõ quan điểm, lập luận, chứng cứ và đưa ra kết luận theo quan điểm cá nhân. Khi tranh luận, cần chú ý lắng nghe nắm chắc nội dung đại biểu khác nói để tranh luận đúng nội dung, tránh lan man, tranh luận không đúng nội dung, không đúng trọng tâm, thậm chí làm rối thêm vấn đề. Thường ý kiến tranh luận nảy sinh khi nghe đại biểu khác nói, do vậy khi quyết định tranh luận đại biểu cần đảm bảo mình nắm chắc vấn đề, có chứng cứ và lập luận chắc chắn. Việc mình đưa ra ý kiến tranh luận để giúp HĐND có cái nhìn bao quát, đầy đủ hơn về cùng một vấn đề. Việc quyết định đúng sai thuộc về quyền của HĐND, người điều hành phiên thảo luận, quyết định đó thể hiện ở việc biểu quyết thông qua các nghị quyết. Nếu khuôn khổ thời gian phiên thảo luận không cho phép đại biểu có thể trao đổi thêm ngoài hội trường.

Thứ ba, không ngừng phát huy vai trò của Thường trực HĐND: Để chuẩn bị cho phiên thảo luận được tốt, Thường trực HĐND tỉnh có văn bản chỉ đạo, kèm gợi ý thảo luận, yêu cầu các Tổ đại biểu HĐND tỉnh họp thảo luận Tổ, để các đâị biểu phát huy vai trò, trách nhiệm, chủ động nghiên cứu trước tài liệu và căn cứ tình hình thực tiễn công tác tại cơ quan, đơn vị, quá trình theo dõi, nắm bắt tình hình ở cơ sở, nghiên cứu, lựa chọn những vấn đề nổi lên, vấn đề được cử tri và Nhân dân quan tâm và kiến nghị nhiều lần để đăng ký nội dung thảo luận tại kỳ họp. Mỗi Tổ đại biểu đăng ký ít nhất 02 nội dung thảo luận. Trong trường hợp cần thiết, Thường trực HĐND tỉnh mời Thủ trưởng các sở, ngành, đoàn thể, địa phương chủ động chuẩn bị, cùng tham gia thảo luận để làm rõ hơn về những vấn đề có liên quan mà đại biểu HĐND đề cập, những nội dung đề xuất với HĐND tỉnh thuộc thẩm quyền tham mưu, giải quyết của cơ quan, đơn vị mình.

Trên cơ sở các đăng ký thảo luận, Chủ tọa kỳ họp lựa chọn nội dung, định hướng nhóm vấn đề mà cử tri và đại biểu quan tâm nhất, từ đó, thảo luận về các giải pháp cụ thể để triển khai nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, cụ thể như: Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, thu hút đầu tư, cải cách thủ tục hành chính, tái đinh cư, quản lý đất đai, tài nguyên, bảo vệ môi trường, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe nhân dân, đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm, phòng chống tham nhũng, phòng chống tội phạm,…; về những vấn đề nổi lên qua theo dõi, nắm bắt tình hình ở cơ sở, được nhiều cử tri quan tâm, phản ánh nhiều lần liên quan đến thẩm quyền giải quyết, xử lý của HĐND tỉnh, UBND tỉnh và các sở, ban, ngành; về những kết quả đạt được và những tồn tại hạn chế, bất cập trong quá trình thực hiện các chỉ tiêu, giải pháp thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh đã được Nghị quyết của HĐND tỉnh đề ra; những vấn đề quan trọng, cấp bách nảy sinh từ tình hình thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. Từ đó, kiến nghị, đề xuất thêm các giải pháp để các cơ quan chức năng tiếp thu trong quá trình chỉ đạo, điều hành nhằm thực hiện tốt hơn nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; những vấn đề mà qua thẩm tra các báo cáo, tờ trình và dự thảo nghị quyết của các Ban của HĐND tỉnh còn có ý kiến khác nhau, Thường trực HĐND định hướng các nội dung thảo luận tại kỳ họp, giúp đại biểu tập trung tranh luận làm rõ những vấn đề chưa rõ, để đi đến thống nhất, hoặc lựa chọn phương án tối ưu trước khi biểu quyết thông qua.

Chủ tọa phiên họp yêu cầu các đại biểu tập trung vào các vấn đề trọng tâm, các vấn đề lớn theo gợi ý, không sa đà vào phần tình hình của cơ quan đơn vị địa phương, đồng thời, gợi mở thêm những vấn đề mà các đại biểu ít quan tâm. Các ý kiến thảo luận được yêu cầu trình bày ngắn gọn, rõ ràng, đi thẳng vào trọng tâm và giới hạn thời gian một lượt phát biểu trong khoảng từ 08 - 10 phút. Như vậy, phiên thảo luận tại Hội trường sẽ diễn ra sôi nổi, hiệu quả.

Thứ tư, tiếp tục đổi mới công tác điều hành thảo luận: Để chương trình kỳ họp đảm bảo tiến độ đề ra, vai trò của Chủ tọa kỳ họp trong công tác điều hành là hết sức quan trọng. Tại các kỳ họp của HĐND tỉnh, công tác điều hành của Chủ tọa khoa học, linh hoạt, kịp thời nhắc nhở các đại biểu về nội dung, thời gian trình bày; trường hợp nhiều đại biểu đăng ký nhưng chưa được thảo luận được yêu cầu gửi bằng văn bản để tổng hợp, đề nghị UBND tỉnh và các cơ quan liên quan tiếp thu. Căn cứ vào ý kiến thảo luận của các đại biểu, Thường trực HĐND tỉnh lựa chọn một số vấn đề nổi cộm, bức xúc của cử tri đề nghị UBND tỉnh giải trình ngay tại kỳ họp và đề ra giải pháp xử lý. Ngoài ra, căn cứ vào bản tổng hợp kiến nghị cử tri trước kỳ họp, kết quả giám sát, kiến nghị của các ban HĐND, Thường trực HĐND nên chọn một vài nội dung quan trọng, bức xúc đang được cử tri, xã hội quan tâm để mở rộng thảo luận, hoặc đưa vào phiên chất vất và trả lời chất vấn tại kỳ họp. Kết thúc phiên thảo luận, Chủ tọa kết luận, tóm tắt những điểm chính, những vấn đề trọng tâm, nổi bật, những vấn đề đã thống nhất, vấn đề phù hợp với thực tiễn để làm cơ sở cho HĐND quyết định những chủ trương và giải pháp nhằm thực hiện thắng lợi nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội,... Đồng thời, đề nghị UBND tỉnh nghiên cứu, chỉ đạo các sở, ngành, địa phương tiếp thu, có các giải pháp để áp dụng, triển khai vào quá trình chỉ đạo, điều hành của ngành, của địa phương. Đối với những vấn đề đại biểu thấy chưa thỏa mãn, để có thêm thời gian đề nghị đại biểu tiếp tục nghiên cứu và đăng ký phát biểu thảo luận trước khi HĐND biểu quyết thông qua.

Thứ năm, nâng cao vai trò, trách nhiệm của Tổ trưởng tổ đại biểu HĐND trong hoạt động họp Tổ, thảo luận Tổ: Tổ trưởng tổ đại biểu có trách nhiệm nghiên cứu, tìm hiểu và nắm vững các vấn đề đòi hỏi phải có các biện pháp để thực hiện chủ trương, chính sách, và với gợi ý thảo luận đã được định hướng có trách nhiệm gợi mở, hướng dẫn các đại biểu trong thảo luận Tổ để tập trung bàn thảo các vấn đề HĐND sẽ quyết định tại kỳ họp. Nếu các Tổ thảo luận kỹ, đảm bảo chất lượng, có kết quả gửi về Thường trực HĐND tỉnh tổng hợp thì phiên thảo luận tại kỳ họp HĐND sẽ tập trung vào những vấn đề chính, thời gian dành cho bàn thảo, tranh luận hiều hơn, nhiều ý kiến tham gia hơn, tăng tính khách quan, toàn diện chắc chắn chất lượng phiên thảo luận sẽ tốt hơn, góp phần nâng cao chất lượng kỳ họp.

Thứ sáu, nâng cao chất lượng tham mưu, giúp việc của đội ngũ Chuyên viên Văn phòng HĐND tỉnh (Văn phòng HĐND-UBND cấp huyện): Đội ngũ chuyên viên giúp Thường trực HĐND tổng hợp, dự kiến nội dung thảo luận Tổ, thảo luận tại kỳ họp; kịp thời tổng hợp Biên bản thảo luận Tổ. Việc tổng hợp ý kiến thảo luận tại kỳ họp phải đảm bảo chính xác, nhanh, bao quát hết những ý kiến của đại biểu trên các lĩnh vực, nhưng cũng phải nêu rõ được các ý kiến nhất trí với dự thảo nghị quyết, những vấn đề còn có ý kiến khác nhau cần thảo luận tại Hội trường để làm căn cứ thông qua các nghị quyết tại kỳ họp; đồng thời giúp Thư ký kỳ họp kịp thời chỉnh sửa, tiếp thu ý kiến của các đại biểu tham gia vào dự thảo nghị quyết trình Chủ tọa kỳ họp. Vì vậy, cần bồi dưỡng và nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và trang bị các điều kiện cần thiết cho đội ngũ chuyên viên Văn phòng, kịp thời đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ ngày càng cao trong hoạt động của cơ quan dân cử./.

Trần Thanh Oai

Trưởng Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh

 

 

 

 

 

 

 

 

Các tin đã đưa ngày: