Nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND

20/05/2020

Giám sát là một trong những chức năng cơ bản trong hoạt động của Hội đồng nhân dân (HĐND), thông qua giám sát đảm bảo cho các chủ trương chính sách của Nhà nước, nghị quyết của HĐND được thực hiện đầy đủ nghiêm túc, đúng quy định; nhất là những mặt chưa làm được, hoặc làm chưa đúng, phân tích chỉ rõ nguyên nhân, các biện pháp khắc phục và kiến nghị để giải quyết, xử lý.

Theo Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2015: tại Điều 57 quy định giám sát chuyên đề là 01 trong 05 hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân; theo đó, tại Điều 62 quy định chương trình nội dung, thành phần đoàn giám sát, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức thực hiện giám sát chuyên đề của Đoàn giám sát, của Hội đồng nhân dân, cụ thể:

- Về chương trình, nội dung giám sát: Căn cứ chương trình giám sát, HĐND ra nghị quyết thành lập Đoàn giám sát chuyên đề theo đề nghị của Thường trực HĐND. Nghị quyết của HĐND về việc thành lập Đoàn giám sát phải xác định rõ đối tượng, phạm vi, nội dung, kế hoạch giám sát, thành phần Đoàn giám sát và cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát.

- Về thành phần Đoàn giám sát: Do Chủ tịch HĐND hoặc Phó Chủ tịch HĐND làm Trưởng đoàn, các thành viên khác gồm Ủy viên của Thường trực HĐND, đại diện Ban của HĐND và một số đại biểu HĐND. Đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp, tổ chức thành viên của Mặt trận có thể được mời tham gia Đoàn giám sát.

- Về nhiệm vụ, quyền hạn của Đoàn giám sát:

+ Xây dựng đề cương báo cáo để cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát báo cáo; Thông báo nội dung, kế hoạch, đề cương báo cáo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát chậm nhất là 15 ngày kể từ ngày HĐND ra nghị quyết thành lập Đoàn giám sát; thông báo chương trình và thành phần Đoàn giám sát chậm nhất là 10 ngày trước ngày Đoàn tiến hành làm việc với cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát;

+ Tổ chức thực hiện nội dung, kế hoạch giám sát: Yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát báo cáo bằng văn bản, cung cấp thông tin, tài liệu có liên quan đến nội dung giám sát, giải trình vấn đề mà Đoàn giám sát quan tâm; Xem xét, xác minh, mời chuyên gia tư vấn về vấn đề mà Đoàn giám sát xét thấy cần thiết; Khi phát hiện có hành vi vi phạm pháp luật, gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân thì Đoàn giám sát có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân hữu quan áp dụng các biện pháp cần thiết để kịp thời chấm dứt hành vi vi phạm pháp luật và khôi phục lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân bị vi phạm; yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xử lý, xem xét trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật; Khi kết thúc hoạt động giám sát, Đoàn giám sát báo cáo kết quả giám sát để HĐND xem xét tại kỳ họp gần nhất. Trước khi báo cáo HĐND, Đoàn giám sát báo cáo Thường trực HĐND về kết quả giám sát.

- Tại kỳ họp, HĐND xem xét báo cáo của Đoàn giám sát theo trình tự sau đây: Đoàn giám sát báo cáo kết quả giám sát; Đại diện cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát báo cáo, giải trình; Hội đồng nhân dân thảo luận. Trong quá trình thảo luận, đại diện Đoàn giám sát có thể trình bày bổ sung về những vấn đề liên quan; HĐND ra nghị quyết về vấn đề được giám sát.

* Nghị quyết giám sát chuyên đề có những nội dung cơ bản sau đây (quy định tại khoản 4 Điều 16 của Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015): Đánh giá kết quả đạt được, những hạn chế, bất cập và nguyên nhân hạn chế, bất cập liên quan đến chuyên đề giám sát; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát và người đứng đầu cơ quan, tổ chức có liên quan; Thời gian khắc phục hạn chế, bất cập; Trách nhiệm thi hành của cơ quan, tổ chức, cá nhân; Trách nhiệm báo cáo kết quả thực hiện nghị quyết.

* Nghị quyết giám sát được gửi đến cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Một số kết quả, hiệu quả hoạt động giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND tỉnh từ đầu nhiệm kỳ đến nay

Từ đầu nhiệm kỳ 2016 - 2021 đến nay, cụ thể là từ kỳ họp thứ 3 của HĐND tỉnh (kỳ họp cuối năm 2016) đến nay HĐND tỉnh đã thực hiện giám sát 03 chuyên đề tại 03 kỳ họp thường kỳ giữa năm, cuối năm có hiệu quả, đúng quy định, quy trình của Luật (việc thực hiện các chế độ, chính sách cho người nghèo trên địa bàn tỉnh từ năm 2013 đến nay, tại kỳ họp thứ 4 cuối năm 2016; công tác quản lý và thực hiện quy hoạch đô thị trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2011 - 2016, tại kỳ họp thứ 5 giữa năm 2017; việc thực hiện chính sách, pháp luật về thực hiện cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong cải cách thủ tục hành chính của các cơ quan nhà nước trên địa bàn tỉnh, tại kỳ họp thứ 7 cuối năm 2017) và đã ban hành 03 nghị quyết về nội dung giám sát. Năm 2018, tại kỳ họp cuối năm HĐND tỉnh sẽ tổ chức giám sát 02 chuyên đề về việc thực hiện chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường trong các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, lành nghề trên địa bàn tỉnh và việc thực hiện các kết luận sau thanh tra của Thanh tra tỉnh về kinh tế - xã hội.

   Qua thực tế hoạt động giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND tỉnh thời gian qua đã đạt được những kết quả, hiệu quả như: Chọn nội dung giám sát đúng và trúng đây đều là những vấn đề lớn, phạm vi rộng, liên quan đến việc thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước, cơ chế chính sách của tỉnh, cử tri và nhân dân quan tâm, có tác động mạnh mẽ đến sự phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng, an sinh xã hội, cải cách hành chính cũng như cải cách thủ tục hành chính trên địa bàn tỉnh. Công tác chuẩn bị các khâu trong xuất quá trình thực hiện giám sát kỹ lưỡng, chu đáo. Đoàn giám sát thực hiện tốt lịch trình công tác và nhiệm vụ được giao. Báo cáo kết quả giám sát có chất lượng. Tổ chức, điều hành phiên giám sát tại kỳ họp luôn có sự đổi mới, chất lượng được nâng lên rõ rệt. Ban hành Nghị quyết về nội dung giám sát kịp thời, đúng luật, sát thực, đảm bảo chất lượng, được cử tri và nhân dân đón nhận thực hiện và đánh giá cao. Sau giám sát đã có sự chuyển biến rõ rệt, công tác chỉ đạo thực hiện các kiến nghị sau giám sát được quan tâm; các ngành, các cấp đã tập trung phối hợp khắc phục những hạn chế, bất cập và tích cực thực hiện nghị quyết, kiến nghị giám sát, báo cáo kết quả với HĐND vào kỳ họp giữa năm.

Giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND là hoạt động cần thiết, làm tốt sẽ mang lại hiệu quả thiết thực trong đời sống kinh tế - xã hội của địa phương. Do đó, giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND hàng năm phải được chú trọng, thực hiện tốt vừa đảm bảo việc thực hiện đúng Luật định, vừa phát huy tác dụng, hiệu quả, phạm vi rộng, sức lan tỏa lớn, hơn nữa việc ban hành nghị quyết về nội dung giám sát sẽ đảm bảo vị trí pháp lý, tính hiệu lực, hiệu quả, tác động mạnh mẽ đến các cấp, các ngành trong việc thực hiện chức năng nhiệm vụ được giao, nhất là nâng cao trách nhiệm trong công tác tổ chức thực hiện các chủ trương chính sách pháp luật của Nhà nước, nghị quyết của HĐND tỉnh mang lại hiệu quả. Đồng thời là cơ sở để HĐND, đại biểu HĐND tiếp tục giám sát, tổ chức tái giám sát nếu cần thiết. Từ đó ta thấy giá trị, ý nghĩa, hiệu quả của giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND hơn hẳn hoạt động giám sát của Thường trực HĐND, các Ban HĐND, chính vì thế mà Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 quy định phạm vi, chức năng, nhiệm vụ hoạt động giám sát của Thường trực HĐND, các Ban HĐND hạn hẹp hơn; mặt khác các đại biểu HĐND không thuộc thành viên các Ban ít có cơ hội được tham gia đoàn giám sát.

Khác với cuộc giám sát chuyên đề của Thường trực HĐND, của các Ban HĐND; giám sát chuyên đề của HĐND tại kỳ họp các đại biểu HĐND đều được thực hiện chức năng giám sát. Các ngành được mời tham dự được đóng góp tham gia ý kiến ngay tại kỳ họp, thể hiện sự dân chủ rộng rãi trong kỳ họp. Các đại biểu HĐND đều có quyền thảo luận, đề nghị các cơ quan, đơn vị chịu giám sát giải trình làm rõ các vấn đề liên quan đại biểu và cử tri quan tâm. Giám sát tại kỳ họp được truyền hình trực tiếp để cử tri quan tâm theo dõi, điều đó càng có ý nghĩa hơn trong hoạt động của HĐND.

Vì vậy, thực hiện tốt giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND sẽ góp phần nâng cao vị thế của HĐND, thể hiện được trách nhiệm của các đại biểu trước cử tri. Đối với các cơ quan chịu sự giám sát cũng thấy rõ hơn trách nhiệm của mình theo trọng trách được giao; những vấn đề bức xúc và những kiến nghị chính đáng được trả lời xem xét giải quyết với ý thức trách nhiệm cao hơn, hạn chế tình trạng rơi vào lãng quên hoặc để kéo dài.

Để làm tốt hoạt động giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND cũng không phải đơn giản, quá trình vừa làm việc vừa rút kinh nghiệm, nhất là phải có sự cố gắng nỗ lực rất lớn của Thường trực HĐND, các Ban HĐND và đại biểu HĐND, đặc biệt là vai trò của Văn phòng HĐND trong việc tham mưu, giúp việc và phục vụ từ khâu đầu đến khâu cuối, thậm chí cả quá trình giám sát việc thực hiện nghị quyết sau này.

Một số hạn chế, nguyên nhân và vướng mắc trong hoạt động giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND tỉnh cũng như HĐND các cấp trên địa bàn tỉnh

Bên cạnh kết quả, hiệu quả đạt được cũng phải thẳng thắn nhìn nhận trong giám sát chuyên đề tại kỳ họp còn một số hạn chế sau:

Mặc dù đã có đề cương, song nội dung báo cáo của các cơ quan, đơn vị chịu sự giám sát với Đoàn giám sát còn thiếu thông tin, chưa đầy đủ số liệu, chưa đáp ứng được yêu cầu, không ít cơ quan đơn vị phải báo cáo bổ sung theo yêu cầu Đoàn giám sát.

Đoàn giám sát chủ yếu đi giám sát trực tiếp tại một số cơ quan, đơn vị, cơ sở liên quan đến nội dung giám sát; việc tổ chức đi thực tế, gặp gỡ trao đổi với các đối tượng chịu sự tác động chưa nhiều; việc khai thác, thu thập, phân tích, đánh giá thông tin một cách toàn diện có lúc có nội dung còn hạn chế.

Công tác phối hợp của Mặt trận Tổ quốc, các cơ quan được Đoàn giám sát mời tham gia còn hạn chế, cử đại biểu tham gia chưa đúng thành phần, không tham gia đầy đủ, liên tục cùng Đoàn giám sát, ít tham gia phát biểu đóng góp ý kiến, hoặc phát biểu còn chung chung, chưa thể hiện chính kiến quan điểm rõ ràng.

Không khí thảo luận tại phiên giám sát chuyên đề tại kỳ họp có phiên chưa sôi nổi, mặc dù Thường trực HĐND tỉnh đã có văn bản đề nghị các Tổ đại biểu phân công thành viên chuẩn bị nội dung, đăng ký phát biểu thảo luận. Một số đại biểu còn nể nang, ngại phát biểu thảo luận, hoặc phát biểu đề nghị làm rõ những nội dung chưa sâu, chưa đi thẳng vào vấn đề cần quan tâm, chưa theo đuổi vấn đề đến cùng.

Chất lượng báo cáo của cơ quan chịu sự giám sát chưa cao; báo cáo giải trình cũng như đại diện lãnh đạo cơ quan, đơn vị giải trình, trả lời trực tiếp tại phiên giám sát còn chung chung, tính thuyết phục chưa cao, còn vòng vo, chưa đi thẳng vào vấn đề đại biểu quan tâm, đề nghị làm rõ, nhất là những mặt chưa làm được, những chủ trương, giải pháp và thời gian khắc phục trong thời gian tới…

Một số cơ quan, đơn vị chấp hành thực hiện nghị quyết của HĐND về nội dung giám sát, cũng như kiến nghị sau giám sát chưa thật sự nghiêm túc, chưa chỉ đạo quyết liệt, chưa thực hiện theo lộ trình thời gian đặt ra, chưa chủ động báo cáo kết quả cũng như đề xuất giải pháp tháo gỡ vướng mắc phát sinh. Công tác đôn đốc, giám sát việc thực hiện nghị quyết của HĐND về nội dung giám sát, cũng như kiến nghị sau giám sát đôi khi chưa quyết liệt.

Những hạn chế nêu trên do nhiều nguyên nhân cả khách quan và chủ quan; trong đó phải nói đến vướng mắc về mặt pháp lý: mặc dù đã có Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015 và một số Luật chuyên ngành khác có liên quan, song chưa có biện pháp, chế tài cụ thể đủ mạnh để đảm bảo kịp thời xử lý khi cơ quan, đơn vị không chấp hành thực hiện nghị quyết, kiến nghị giám sát.

Đối với HĐND cấp huyện và cấp xã trên địa bàn tỉnh: Qua theo dõi và thực tiễn hiện nay hoạt động giám sát chuyên đề tại kỳ họp, chưa được HĐND cấp huyện và cấp xã quan tâm đúng mức, chưa tổ chức giám sát chuyên đề thường xuyên tại các kỳ họp thường lệ, nhất là HĐND cấp xã; có địa phương đã tổ chức giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND nhưng chất lượng, hiệu quả chưa cao.

Để từng bước nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND; từ thực tiễn hoạt động giám sát thời gian qua, thay mặt Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh xin nêu và trao đổi một số nội dung:

Một là, HĐND các cấp tiếp tục thực hiện đúng, đủ theo, thường xuyên và hiệu quả các hoạt động giám sát (nhất là hoạt động giám chuyên đề của HĐND)  theo quy định của Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015. HĐND các cấp căn cứ vào tình hình thực tiễn địa phương, lựa chọn nội dung, thời điểm tổ chức hoạt động giám sát chuyên đề cho phù hợp, hiệu quả.

Hai là, Để hoạt động giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND có chất lượng, Đoàn giám sát cần nâng cao trách nhiệm, tập trung thực hiện tốt nhiệm vụ, quyền hạn được giao, như: Xây dựng đề cương báo cáo để cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát báo cáo; Thông báo nội dung, kế hoạch, đề cương báo cáo cho cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát chậm nhất là 15 ngày kể từ ngày HĐND ra nghị quyết thành lập Đoàn giám sát; thông báo chương trình và thành phần Đoàn giám sát chậm nhất là 10 ngày trước ngày Đoàn tiến hành làm việc với cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát; tổ chức thực hiện nội dung, kế hoạch giám sát. Lưu ý, sau khi Đoàn giám sát kết thúc hoạt động giám sát thực tế theo chương trình, phải sớm hoàn thiện các báo cáo, các văn bản liên quan đến buổi giám sát tại kỳ họp HĐND gửi trước cho các đại biểu ít nhất một tuần để có điều kiện nghiên cứu văn bản, chuẩn bị các ý kiến phát biểu tại hội trường.

Ba là, Căn cứ nội dung giám sát, sự cần thiết Đoàn giám sát sẽ mời chuyên gia, cán bộ có chuyên môn sâu về lĩnh vực giám sát và trưng dụng cán bộ, phương tiện, thiết bị kỹ thuật phục vụ hoạt động giám sát nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả và mục tiêu giám sát đề ra.

Bốn là, Giúp cho chủ tọa điều hành phiên giám sát chuyên đề tại kỳ họp đạt chất lượng cao, thành công tốt đẹp, thì Đoàn giám sát, Thường trực HĐND phải làm tốt công tác chuẩn bị, xây dựng kịch bản chi tiết chương trình điều hành phiên giám sát trước khi khai mạc kỳ họp. Xét thấy cần thiết có văn bản yêu cầu các Tổ đại biểu chuẩn bị ý kiến thảo luận, có thể gợi ý cho các Tổ đại biểu để đăng ký ý kiến phát biểu thảo luận tập trung vào những mặt hạn chế, những việc chưa làm được, nguyên nhân,… hạn chế tối đa thời gian để trống tại hội trường. Ngoài ra để phát huy dân chủ rộng rãi tại kỳ họp, các đại biểu có thể phát biểu trao đổi trực tiếp với cơ quan chịu sự giám sát, nhất là các nội dung cơ quan giải trình nhưng chưa rõ, hoặc trả lời nhưng đại biểu thấy chưa thỏa đáng, hoặc giải trình chưa hết những nội dung mà đại biểu có ý kiến…

Năm là, Về trách nhiệm của các đại biểu phải nghiên cứu tài liệu chuẩn bị các nội dung thảo luận tham gia đóng góp ý kiến, phải tập trung vào các nội dung cơ bản, nhất là những vấn đề chưa tán thành, những vấn đề thấy chưa rõ cần phải giải trình, những nội dung còn thiếu trong báo cáo chưa nêu cần phải bổ sung, hạn chế nhắc lại những vấn đề đã đề cập trong báo cáo, không nêu chung chung cần đi thẳng vào những vấn đề cụ thể cần quan tâm. Ý kiến tham gia hoặc đề nghị làm rõ phải thể hiện tính xây dựng, thẳng thắn, tâm huyết, với tinh thần trách nhiệm cao, tránh tư tưởng nể nang xuôi chiều hoặc ngại va chạm, thấy vấn đề nhưng không phát biểu.

Sáu là, Cơ quan đơn vị chịu sự giám sát phải chuẩn bị báo cáo giải trình bằng văn bản về những nội dung Đoàn giám sát đề nghị trong quá trình giám sát gửi đến đại biểu, tại phiên họp nghiêm túc tiếp thu các ý kiến và giải trình trực tiếp những vấn đề đại biểu đề nghị. Tuy khuôn khổ thời gian có hạn, qua ý kiến của các đại biểu có nội dung chưa thể trả lời ngay tại kỳ họp, cơ quan chịu sự giám sát có thể nghiên cứu trả lời sau cho các đại biểu bằng văn bản. Đặc biệt cần chú trọng các chủ trương và giải pháp khắc phục những hạn chế, vướng mắc trong thời gian tới, tạo được chuyển biến rõ nét trong quá trình triển khai thực hiện, không để tình trạng sau giám sát tình hình vẫn vậy, hoặc có chuyển biến nhưng không đáng kể.

Bảy là, Đối với nội dung chuyên đề giám sát đã được HĐND ban hành nghị quyết, thì trong quá trình chuẩn bị giám sát cũng cần chú ý rà soát lại các văn bản liên quan đến tổ chức thực hiện các nội dung của nghị quyết của HĐND. Trong thực tế có những nghị quyết HĐND ban hành đã có hiệu lực nhưng việc tổ chức thực hiện chưa kịp thời, thiếu những văn bản hướng dẫn, hoặc có những văn bản quy định cụ thể nhưng chưa phù hợp với thực tế nhưng chậm được sửa đổi, từ đó dẫn tới những khó khăn, vướng mắc khi thực hiện nghị quyết HĐND. Vì vậy cần phải có những kiến nghị để điều chỉnh bổ sung cho phù hợp, bãi bỏ những nội dung chưa phù hợp, tạo điều kiện để các cấp, các ngành khi triển khai thực hiện nghị quyết đạt hiệu quả cao.

Tám là, Hoàn thiện nghị quyết về nội dung giám sát chuyên đề tại kỳ họp theo luật định để thông qua tại kỳ họp. Đây là một khâu rất quan trọng và phải thực hiện khẩn trương. Bởi lẽ kết quả, hiệu quả cuối cùng của hoạt động giám sát là việc ban hành nghị quyết về nội dung giám sát, nghị quyết phải bao quát và thể hiện rõ các nội dung: Đánh giá kết quả đạt được, những hạn chế, bất cập và nguyên nhân hạn chế, bất cập liên quan đến chuyên đề giám sát; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát và người đứng đầu cơ quan, tổ chức có liên quan; thời gian khắc phục hạn chế, bất cập; trách nhiệm thi hành của cơ quan, tổ chức, cá nhân; trách nhiệm báo cáo kết quả thực hiện nghị quyết.

Chín là, Vai trò của Văn phòng HĐND (cấp tỉnh), Văn phòng HĐND-UBND (cấp huyện), cán bộ chuyên trách giúp việc HĐND (cấp xã) có vị trí quan trọng trong công tác tổng hợp tham mưu, giúp việc và phục vụ trong các khâu của quá trình hoạt động giám sát chuyên đề tại kỳ họp của HĐND.

Do vậy làm tốt các yêu cầu nhiệm vụ đề ra nêu trên sẽ góp phần nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động giám sát chuyên đề tại kỳ họp HĐND. Để HĐND các cấp thực hiện tốt hơn nữa chức năng giám sát của mình, thiết nghĩ đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội cần ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định cụ thể các biện pháp, chế tài xử lý đối với các cơ quan chấp hành, cơ quan, đơn vị chị sự giám sát, khảo sát chấp hành không nghiêm kiến nghị sau giám sát của HĐND, Thường trực HĐND, các Ban HĐND. Có như vậy sẽ tăng cường hiệu lực, hiệu quả giám sát và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa.

Ban Văn hóa - Xã hội HĐND tỉnh

Các tin đã đưa ngày: